Đôi điều về cậu Ngã - cô Cầm

Tùy Chỉnh

Khi lạch tạch gõ bàn phím viết Trăng già, mình chỉ tự hỏi một điều: Liệu có bao nhiêu bạn đọc sẽ hiểu và đồng cảm những gì mình gửi gắm trong câu chuyện? Chính vì vậy, những gì nên chia sẻ được giữ lại đến bây giờ.


Cậu Ngã - cô Cầm là hai nhân vật mình biết sẽ chẳng mấy người thương, song mình cũng không có ý định xây dựng hình tượng soái ca hay ngự tỷ. Cuộc đời và cuộc chiến của họ là một bản cáo trạng về tội ác của giặc Minh:
"Độc ác thay trúc Nam Sơn không ghi hết tộiDơ bẩn thay nước Đông Hải không rửa sạch mùi"(Bình Ngô đại cáo)

Có những chi tiết vụn vặt trong truyện được nhặt ra từ chính sử: lệnh tiêu hủy sách và các sản phẩm/phương tiện văn hóa cổ truyền, bắt để dài tóc, cấm nhuộm răng, cấm đi chân trần... đến những chi tiết lớn hơn như việc dụ hàng rồi mang đi hoạn, hoạn quan hoành hành vơ vét của cải, thú vui giết người bằng cách moi ruột quấn vào gốc cây, mổ bụng thai phụ để cắt tai thai nhi mang về nộp cho đủ số... Những điều tàn ngược ấy một mặt nuôi dưỡng sự căm thù của người dân Đại Việt, mặt khác để lại nỗi ám ảnh không cách nào xóa được cho những nạn nhân của chúng, ở nhân vật Lê Ngã là hai chi tiết: "từ lâu rồi, nhắc đến ruột, đến lòng, tôi chỉ muốn mửa thôi", "vả lại, tôi chỉ có thể làm đàn ông với chị".
Cậu Ngã và cô Cầm thể hiện hai tính cách vừa tương đồng vừa đối lập. Tương đồng ở chỗ họ đều cô độc đến cùng cực, đều nếm trải sự phản bội, giày vò, đều tự bảo vệ bản thân bằng cách thu mình lại, lạnh lùng và nhẫn tâm hơn, để đạt mục đích không từ thủ đoạn, và đều... đẹp, vì thế mà họ hiểu nhau, gắn bó với nhau và có thể "thanh tẩy" cho nhau. Đối lập là bởi, cậu Ngã chịu cú sốc ở tuổi vị thành niên còn cô Cầm bị tổn thương khi đã trưởng thành. Về mặt tâm lý, điều này có ảnh hưởng rất lớn đến nhân cách và cả tình cảm của mỗi người. Giới tính cũng góp phần tạo ra sự khác biệt: đàn bà càng từng trải càng tinh tế, đàn ông càng sóng gió càng chai sạn. Cô Cầm có bị người yêu phản bội, có "sống làm vợ khắp người ta" mà trở nên chua ngoa, tráo trở, thì cũng có khả năng cảm động nếu gặp được chân tình, cũng có thể mở lòng ra mà thương, mà chia sẻ, đồng cảm, hết lần làn đến lần khác liều mạng che chở cho thằng cu to xác của nàng vì đó là điều quý giá duy nhất mà nàng có. Còn cậu Ngã, tổn thương tâm lý thời thơ ấu có thể khiến người ta trở nên yêu bản thân và ích kỷ đến mức khó ngờ, dù sau này có cảm động, có yêu thương, có trân trọng một người thế nào đi nữa, đến lúc cần lựa chọn, bản năng tự vệ sẽ khiến họ không do dự mà chọn chính mình, lần giết Bế Sương là một, lần để cô Cầm nhận tội là hai.

Hai nhân vật cha con Tạo Thuấn - Bế Sương là hình ảnh tương phản với cậu Ngã - cô Cầm. Tạo Thuấn là một người đàn ông mẫu mực, trách nhiệm, có tài lẫn có tâm, bao dung, gánh vác..., một hình ảnh mà cái kiếp "nam nhi không trọn đàn ông" kia chẳng bao giờ đạt đến. Bế Sương là một cô gái đơn thuần, ngây thơ, trong sáng, là hình ảnh trong quá khứ của thị Cầm, là thứ mà cô đào hát điêu ngoa kia vừa tiếc, vừa xót thương. Trong truyện và phim thường có tình tiết một người tốt yêu một người từng bị tổn thương trong quá khứ, dùng chân tình để cảm hóa, cuối cùng khiến người nọ mở lòng. Mình nghĩ cuộc sống thực tế thì không như thế. Nếu ông Tạo có thêm thời gian một vài năm, rất có thể ông và cô Cầm sẽ hạnh phúc. Nhưng, cho dù Bế Sương có thêm mười năm hay trăm năm nữa, Lê Ngã có nghìn lần cảm động như cái đêm sau khi Trần Thiên Lại xuất hiện đi chăng nữa, vào lúc sinh tử, người chàng yêu nhất vẫn là bản thân mình vì đó là thứ đã ăn sâu vào tiềm thức. Nàng Sương không có lỗi, nhưng cái "tội" của nàng là đã quá ngây thơ, theo cái cách mà rất nhiều "nữ chính" của chúng ta vẫn ngây thơ như vậy.
Có một chi tiết mà mình rất tâm đắc là cảnh Lê Ngã cõng xác ông Tạo Thuấn:

"Đến khi mặt trời khuất núi, chàng xốc ông lên vai, nói nhỏ, giọng nức nở không rõ là khóc hay cười:
- Thầy... thầy ơi... con đưa thầy về núi!"

"Po thẩu" là cách gọi của người Tày, "thầy" là cách gọi của người Kinh. Đến lúc này, Lê Ngã đã thực sự hiểu rõ, chàng luôn có thể tìm được hạnh phúc mới dẫu bao nhiêu tổn thương đã đi qua, và dù chàng có từng đau đớn đến đâu, lòng chàng "vẫn có thể nát hơn, như tương, như cám lợn". Không có nỗi đau vĩnh viễn, cũng không có hạnh phúc sau cùng.
Giữa cậu Ngã và cô Cầm có tình yêu không? Như một người chị rất hiểu mình nhận xét, tình ấy đã vượt cả chữ "yêu", nó có phảng phất tình nam nữ nhưng không phải tình chồng vợ. Cô Cầm hiểu rất rõ cậu Ngã quan trọng thế nào với nàng, nhưng Lê Ngã chỉ thực sự nhận ra mình đã có những gì sau khi nàng mất, vì trước đó chàng mãi chú tâm vào bi kịch của bản thân. Chàng hiểu nàng, thương nàng không trọn vẹn nhưng với nàng thế đã là quý lắm. Cảnh Lê Ngã hy sinh với mình là một sự giải thoát, khi cuối cùng chàng có thể bước qua bức tường tự vệ mà sống như một người đàn ông thực thụ, sống với chí lớn, với tình cảm mà mọi người đã trao cho, mới xứng đáng với hai chữ "anh hùng".

Cuối cùng, dù Trăng già là một truyện cực kỳ niché, nhân vật ít người biết, thời kỳ lịch sử ít người hứng thú, tính cách ít người ưa, mình vẫn cảm thấy rất thỏa mãn sau khi viết xong và rất rất vui dù chỉ có một vài bạn đọc đã xót thương cậu Ngã - cô Cầm, cảm ơn các bạn! <3